تاریخچه آجر

تاريخچه آجر


 اولين آجر، كي مورد استفاده قرار گرفت؟ اگر قرار باشد شما بادوام ترين ماده اي كه بشر ساخته است نام ببريد، قطعاً آجر خواهد بود. چون آجر از گرانيت و سنگ آهك و حتي آهن هم بيشتر عمر مي كند. البته آجر يك وسيله ساختماني جديد به شمار مي رود و امروزه در همه جاي دنيا مورد استفاده قرار مي گيرد. اما در حقيقت، تاريخچه آجر حتي قديمي تر از تاريخ تمدن بشر است! بابلي ها و مصري ها حداقل 3000 سال قبل از ميلاد مسيح آجر را ساخته و به كار مي بردند. بعضي از حفارها عقيده دارند كه آجر حتي قبل از اين تاريخ هم به كار رفته است. در زمان هاي اوليه آجر به صورت خام ساخته مي شده است. ولي معمولاً آجر را از خاك رس يا سنگ رس كه در درجه حرارت زياد پخته مي شود درست مي كنند. در زمان هاي قديم از خاك رس خام براي درست كردن آجر استفاده مي شده است و هيچ نوع وسايل و ماشين آلاتي براي ساختن آجر اختراع نشده بود. ابتدا سنگ رس را خرد كرده و با آب مخلوط مي كردند بعد چند نفر كارگر با پاي برهنه از اين مخلوط، گل دست مي كردند. بعد مقداري هم كاه به اين مخلوط اضافه مي كردند. سپس اين مخلوط رابه صورت قالب هاي مختلفي درآورده و در آفتاب مي چيدند تا خشك شوند. روش درست كردن آجر از رس خام سال ها ادامه داشت تا اين كه كشف كردند كه پختن آجر در كوره باعث مي شود كه آجر در مقابل رطوبت حتي مقاوم تر و سخت تر و خلاصه بادوام تر از آجر خام باشد، و بعد از آن كم كم كاه هم در ساختن آجر به كار رفت. اين آجرهاي خام (كه در حرارت آفتاب خشك مي شوند) به درد كشورهائي مثل انگلستان كه داراي آب و هواي مرطوب است، نمي خورند ولي در عوض در كشورهاي خاور ميانه اتفاقاً خيلي هم عمر مي كنند. به طوري كه هنور بعضي از آجرهائي كه در بابل قديم به كار ميرفته است به چشم مي خورد.  در ايران بقاياي کوره هاي سفال پزي و آجر پزي در شوش و سيلک کاشان که تاريخ آنها به هزاره چهارم پيش از ميلاد مي رسد پيدا شده است. واژه آجر بابلي و نام خشت هايي بوده که بر روي آنها منشورها قوانين و نظاير آنها را مي نوشتند گمان مي رود نخستين بار از پخته شدن خاک ديواره ها و کف اجاق ها به پختن آجر پي برده اند . کوره هاي آجر پزي ابتدايي بي گمان از مکان هايي تشکيل مي شده که در آن لايه هاي هيزم و خشت متناوبا روي هم چيده مي شده است . رنگ اخرايي آجر به ويژه در زمينه آسمان آبي ايران زيبايي چشمگيري خلق ميکند که کمتر ميتوان مشابه آن را در ساير مصالح به کار رفته در ساختمان و به ويژه مصالح جديد ديد . خشت و آجر از گذشته هاي بسيار دور مونساني صبور براي مردمان اين مرز و بوم هستند و خاطره روز هاي تلخ و شيرين را در خود دارند . کمتر کسي را ميتوان سراغ داشت که از بوي عطر خشت در کوچه هاي باران خورده به وجد نيايد ... چرا که هنوز چندان از خاطره روز هايي که آجر فرش حياط هر بعدازظهر تابستان آب پاشي ميشد تا اهالي خانه را براي نوشيدن چاي عصر گرد هم آورد . دور نشده ايم هر چند صنعت آهن و شيشه ما را واداشته است تا بر اين همسفر تاريخي مان بي مهري روا داريم هنوز ميل طبيعيمان تکيه بر ديوار آجري است

 

ترکيبات آجر

خاک آجر مخلوطي است از خاک رس ماسه فلدسپات سنگ آهک سولفات ها سولفورها فسفات ها کاني هاي آهن منگنز منيزيم سديم پتاسيم مواد آلي.

 ساخت اولین آجر استاندارد در ايران پيش از صدارت "ميرزا تقي خان اميرکبير"، آجرهاي تهران که به جهت بناي عمارات دارالخلافه به کار ميرفت، هر يک نيم من تا سه چارک وزن داشت. در صدارت امير، و در پي اعتراض مردم در اين مورد، وزن معيني براي انواع آجرها تعيين گرديد و استاندارد مزبور به اطلاع عموم رسيد. روزنامه وقايع اتفاقيه شماره 20، مورخ نوزدهم شعبان 1267 ه. ق. مي نويسد : " سابقأ که آجر به جهت بنايي عمارات دارالخلافه معمول بود، عددي نيم من تا سه چارک بيشتر نبود و مردم از اين مرحله شاکي بودند. کارگزاران دولت عليه محض رعايت عموم خلق، وزن معيني به جهت آجر قرار دادند که به آن وزن از کوره بيرون آورده و به مردم بفروشند و در اين باب، به صلاحديد عاليجاهان کلانتر و معمارباشي و ملک التجار، از کوره پزها التزام گرفته که از اين قرار بفروشند و تفاوت وزن را بر قيمت بيافزايند و بنايي امسال کلأ از آجر جديد است: " آجر قالب شاهي تراش 1 عدد 1 من و 20 سير؛ آجر تراش متعارفي قديم 1 عدد 1 من و 10 سير؛ آجر نظامي به جهت فرش 1 عدد 6 من؛ آجر نظامي به جهت دندانه 1 عدد 5 من."

ويژگي هاي آجر

آجر خوب بايد در برخورد با آجر ديگر صداي زنگ بدهد صداي زنگ نشانه سلامت توپري و مقاومت و کمي ميزان جذب آب آن است آجر خوب بايد در آتش سوزي مقاومت کند و خميري و آب نشود رنگ آجر خوب بايد يکنواخت باشد و همچنين بايد يکنواخت و سطح آن بدون حفره باشدف سختي آجر بايد به اندازه اي باشد که با ناخن خط نيفتد

کاربرد آجر ها: آجر ها بسته به نوع حرارتي که ديده اند به سه صورت مورد استفاده بوده است آجر (خام پخته)که حرارت کمتري ميديد و رنگش قرمز بود از لحاظ مقاومت بيشتر به خشت نزديک بود اين آجر براي ساختمان هاي آبي يا ملات هاي آهکي يا ساروج بسيار مناسب بود.

آجر پخته که به آن آب انباري گويند کاملاًپخته و رنگش شير و شکري بود و براي اتمام کارها و خزانه آب انبارها به کار مي رفت.

آجر جوش بيش از بقيه حرارت ميديد و دوام فوق العاده اي داشت و به همين علت در پله ها که در معرض پا خوردگي قرار داشت به کار مي رفت.

در بعضي از نقاط براي به دست آوردن شکل صاف تر منظم تر آجر را واکوب کرده خشت را قبل از بردن به کوره با دو تا تخته به کمک کمي آب وا کوفته مي کر دند و سپس دوغاب شل از گل رس به اطرافش مي کشيدند در اين حالت ممکن است آجر کمي در کوره تاب بردارد (گنبد قابوس) .نمونه است.

گذري در استفاده از آجر در بناهاي دنيا

باغهاي معلق بابل يکي از عجايب هفتگانه جهان، ديوار چين، مسجد ايا صوفيه از زيباترين بناهاي مذهبي، تاج محل، قلعه قرون وسطايي مالبورگ در لهستان،  معبد در پاگن برمه که بيش از نهصد سال دست نخورده باقي مانده اند، گنبد کليساي فلورانس، سيستم فاضلاب زير زميني لندن، در يک نکته مشترک هستند: همه اين بناها از خشت پخته( آجر) ساخته شده اند. قطعه اي از يکي از ديوارهاي قصر داريوش اول در شوش که در موزه لوور پاريس نگهداري مي شود.

Copyright © 2019 . All Rights Reserved to AjorSoufalin. Designed & Developed & Powered By Sayeh Team